Trí tuệ nhân tạo là gì?

• Thế giới
• Máy tính
• Mục tiêu

Bạn sẽ học được gì

• Nêu được trí tuệ nhân tạo là gì bằng lời của mình.
• So sánh được trí thông minh của máy với trí thông minh của con người.
• Giải thích được học máy là gì và nhận ra AI ở đâu quanh chúng ta.

Cần biết trước

Không cần kiến thức trước. Bạn chỉ cần biết dùng điện thoại hoặc máy tính là đủ.

Trí thông minh của máy nghĩa là gì?

Trí thông minh là phần tính toán của khả năng đạt được mục tiêu. Định nghĩa này do John McCarthy đưa ra. Chẳng hạn, mục tiêu có thể là thắng một ván cờ.

Con người, nhiều loài vật và một số loại máy đều có khả năng ấy, ở những dạng và mức độ khác nhau.

Một nhóm nghiên cứu ở Stanford trích cách nói của Nils Nilsson: trí thông minh là phẩm chất giúp một thực thể hoạt động phù hợp và có tầm nhìn xa trong môi trường của nó. Cũng chính báo cáo ấy cho biết AI chưa có định nghĩa vừa chính xác vừa được mọi người chấp nhận.

• Con người
• Loài vật
• Máy
• Mục tiêu trong thế giới

AI có giống trí thông minh của con người không?

AI đôi khi mô phỏng trí thông minh của con người, nhưng không phải luôn luôn, thậm chí không phải thường xuyên. Đó là câu trả lời của McCarthy. Nhà nghiên cứu AI được tự do dùng những phương pháp không thấy ở con người.

McCarthy trả lời là không khi được hỏi liệu trí thông minh có phải một thứ duy nhất để hỏi "máy này có thông minh hay không" theo kiểu có hoặc không. Trí thông minh gồm các cơ chế, và nghiên cứu AI đã giúp máy tính thực hiện một số cơ chế, chưa phải tất cả.

Nhóm nghiên cứu ở Stanford xếp trí thông minh trên một dải nhiều chiều. Máy tính số học (calculator) và bộ não người cùng nằm trên dải ấy và khác nhau ở quy mô, tốc độ, mức tự chủ và tính tổng quát.

• Máy tính số học (calculator)
• Bộ não người
• Bốn thang đo: quy mô, tốc độ, mức tự chủ, tính tổng quát

Máy tính học từ dữ liệu như thế nào?

Thuật toán là quá trình toán học được xác định rõ để tính toán, với các quy tắc cho kết quả đã định khi được tuân theo.

Một cách để máy tính học từ dữ liệu là học máy (machine learning): người ta huấn luyện một thuật toán (algorithm) để tạo ra mô hình (model) đưa ra dự đoán hoặc quyết định dựa trên dữ liệu.

Trước làn sóng AI tạo sinh, khi người ta nói về AI thì thường là nói về các mô hình học máy có thể học cách dự đoán từ dữ liệu.

AI tạo sinh (generative AI) có thể xem là một mô hình học máy được huấn luyện để tạo ra dữ liệu mới, thay vì đưa ra dự đoán về một tập dữ liệu cụ thể.

Điểm khác nhau nằm ở nhiệm vụ: mô hình tạo sinh hướng tới việc tạo nội dung mới. Nó vẫn có thể dùng dự đoán từ kế tiếp trong quá trình đó, như ví dụ Markov bên dưới.

• Dữ liệu dùng để huấn luyện
• Mô hình học máy
• Dự đoán hoặc quyết định

Chúng ta gặp AI ở đâu trong đời sống?

Chúng ta gặp AI trong những ứng dụng và thiết bị có thể nhìn và nhận dạng vật thể, hoặc hiểu và đáp lại ngôn ngữ của con người. Đó là cách IBM mô tả chúng.

Chức năng gợi ý từ kế tiếp khi gõ thư điện tử là một ví dụ gần gũi. Theo MIT News, các mô hình Markov, một dạng AI tạo sinh đơn giản từ sớm, đã được dùng từ lâu cho việc dự đoán từ kế tiếp như tự hoàn thành trong thư điện tử.

• Nhìn và nhận dạng vật thể
• Hiểu và đáp lại ngôn ngữ của con người
• Dự đoán từ kế tiếp khi gõ

Ví dụ trong đời sống

Hãy thử cùng người lớn. Mở một thư điện tử mới ở dạng bản nháp trống, không gửi cho ai, rồi gõ vài chữ tưởng tượng, không dùng thông tin cá nhân. Nếu ứng dụng gợi ý từ kế tiếp, bạn đang thấy một bài toán dự đoán từ kế tiếp chạy ngay trên màn hình. Thử đổi từ cuối và xem gợi ý thay đổi ra sao.

Hiểu lầm thường gặp

AI chỉ là thứ mới lạ. Báo cáo của nhóm nghiên cứu ở Stanford mô tả "hiệu ứng AI": khi người ta quen với một công nghệ, nó thôi được coi là AI, và công nghệ mới hơn xuất hiện.

Máy đạt điểm IQ cao là máy hữu ích. McCarthy viết rằng việc làm cho máy tính đạt điểm cao trong bài kiểm tra IQ có liên quan yếu tới tính hữu ích của chúng.

AI tạo sinh là loại AI hoàn toàn khác. Phó giáo sư Phillip Isola của MIT cho biết thường thì cùng những thuật toán có thể dùng cho cả AI tạo sinh lẫn các loại AI khác.

Câu hỏi thường gặp

Học máy khác trí tuệ nhân tạo ở điểm nào?

Học máy nằm bên trong AI. IBM mô tả học máy ngay bên dưới AI trong một chuỗi khái niệm lồng nhau.

Báo cáo Stanford đặt máy tính số học ở đâu?

Nhóm nghiên cứu ở Stanford xếp máy tính số học vào dải trí thông minh. Họ cũng nói những thiết bị đơn giản như vậy ít giống AI ngày nay.

Nghiên cứu trí tuệ nhân tạo bắt đầu từ khi nào?

Sau Thế chiến thứ hai, một số người độc lập bắt đầu nghiên cứu máy thông minh. Nhà toán học người Anh Alan Turing có thể là người đầu tiên.

Tóm tắt

• AI là khoa học và kỹ thuật chế tạo máy thông minh, và trí thông minh là phần tính toán của khả năng đạt được mục tiêu.
• AI đôi khi mô phỏng trí thông minh của con người, nhưng không phải luôn luôn.
• Học máy là việc tạo ra mô hình bằng cách huấn luyện một thuật toán. Một số ứng dụng AI có thể nhận dạng vật thể, hiểu ngôn ngữ hoặc dự đoán nội dung.