Suy thoái hệ sinh thái được nhận diện theo chức năng nào?

• Chức năng chứa nước: khối nước như miếng bọt biển
• Chức năng nơi sống: chim bay trên đầm
• Chức năng chất lượng nước: giọt nước có dấu tích

Bạn sẽ học được gì

• Gọi tên các chức năng chính của một hệ sinh thái như đầm lầy.
• Nhận ra mất chức năng trông như thế nào qua ví dụ có nguồn.
• Phân biệt nhìn theo chức năng với chỉ nhìn bề ngoài.

Cần biết trước

Chỉ cần biết hệ sinh thái gồm sinh vật và môi trường quanh chúng. Không cần kiến thức chuyên môn.

Chức năng của một hệ sinh thái là gì?

Là những việc hệ sinh thái làm được, mang lại lợi ích cho con người và các loài. Trang của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA) về đầm lầy liệt kê chức năng của đầm lầy: bảo vệ và cải thiện chất lượng nước, tạo nơi sống cho cá và động vật hoang dã, chứa nước lũ và duy trì dòng nước mặt trong mùa khô. Theo trang này, các chức năng đó là kết quả của những đặc điểm tự nhiên riêng của đầm lầy.

Ở mức rộng hơn, trang EPA về dịch vụ hệ sinh thái nói hàng hóa và dịch vụ hệ sinh thái mang lại không khí và nước sạch, đất màu mỡ, thụ phấn và kiểm soát lũ.

• Lau sậy còn đủ
• Chim có chỗ sống
• Mặt đất trơ: không còn thảm thực vật

Mất chức năng trông như thế nào?

Nó trông như một việc từng làm được mà nay không làm được nữa. Nguồn của EPA cho hai ví dụ.

Ví dụ thứ nhất là chứa nước lũ. Đầm lầy hoạt động như miếng bọt biển tự nhiên, giữ lại rồi từ từ xả nước, và lượng nước tích trữ này hạ đỉnh lũ. Các đầm lầy rừng ven sông Mississippi từng chứa ít nhất 60 ngày nước lũ. Trong ví dụ EPA công bố, khả năng còn lại là 12 ngày vì phần lớn đã bị lấp hoặc tháo cạn.

• Khả năng chứa lũ trước đây: thanh dài
• Khả năng chứa lũ hiện nay: thanh ngắn
• Mức thu hẹp

Ví dụ thứ hai là nơi sống. Nhiều loài chim và thú trông cậy vào đầm lầy để có thức ăn, nước và nơi trú ẩn. Một số loài chim di cư phụ thuộc hoàn toàn vào những đầm lầy nhất định và sẽ tuyệt chủng nếu các đầm lầy ấy bị phá hủy. Mất nơi sống là mất một chức năng mà cả loài trông cậy vào.

Làm sao nhìn ra suy thoái qua chức năng?

Hãy so sánh từng chức năng với trước đây. EPA mô tả sự cải tạo chức năng là tác động lên một địa điểm với mục tiêu sửa chữa các chức năng tự nhiên hoặc lịch sử của đầm lầy bị suy thoái. Như vậy suy thoái đi cùng việc các chức năng ấy bị hỏng.

Trang EPA về dịch vụ hệ sinh thái ghi thêm rằng việc ước tính sản lượng dịch vụ phải xét loại và tình trạng của hệ sinh thái, và rằng sự suy thoái và mất mát các dịch vụ có thể ảnh hưởng tới con người. Trong tình huống minh họa, một vùng vẫn có cây nhưng khả năng giữ nước đã giảm. Cần xét riêng chức năng giữ nước thay vì kết luận chỉ từ màu xanh của cây.

• Ba chức năng khi hệ sinh thái còn nguyên
• Ba chức năng khi hệ sinh thái bị suy thoái
• Chiều đi từ nguyên vẹn đến suy thoái

Ví dụ trong đời sống

Hãy nghĩ tới việc kiểm tra một căn nhà. Bạn không chỉ nhìn tường sơn đẹp hay không, mà thử xem mái còn che mưa, cống còn thoát nước, cửa còn khóa. Hệ sinh thái cũng vậy: bạn hỏi nó còn làm được những việc nó từng làm không.

Thử tự hỏi: nếu một đầm lầy còn nhiều cây nhưng không còn giữ được nước lũ như trước, bạn gọi nó là khỏe hay suy thoái? Câu hỏi này cho thấy chức năng đáng xét hơn là vẻ ngoài.

Hiểu lầm thường gặp

Còn cây xanh không có nghĩa hệ sinh thái còn nguyên chức năng. Chức năng được xét bằng việc nó còn làm được hay không, như chứa lũ hay tạo nơi sống.

Suy thoái không chỉ là mất loài. Mất khả năng chứa nước lũ cũng là mất chức năng, như ví dụ ven sông Mississippi.

Suy thoái không phải lúc nào cũng nhìn thấy ngay. So sánh từng chức năng với trước đây giúp kiểm tra điều một cái nhìn bề ngoài chưa cho biết.

Câu hỏi thường gặp

Chức năng của đầm lầy gồm những gì?

Theo EPA: bảo vệ và cải thiện chất lượng nước, tạo nơi sống cho cá và động vật hoang dã, chứa nước lũ và duy trì dòng nước mặt trong mùa khô.

Một ví dụ mất chức năng có số liệu là gì?

Các đầm lầy rừng ven sông Mississippi từng chứa ít nhất 60 ngày nước lũ, trong ví dụ EPA là 12 ngày vì phần lớn đã bị lấp hoặc tháo cạn.

Suy thoái có ảnh hưởng tới con người không?

Có thể. EPA ghi rằng sự suy thoái và mất mát các dịch vụ hệ sinh thái có thể ảnh hưởng tới con người.

Tóm tắt

• Chức năng của đầm lầy gồm chất lượng nước, nơi sống, chứa lũ và dòng nước mùa khô.
• Mất chức năng hiện ra như khả năng chứa lũ thu hẹp hay loài mất nơi sống.
• Cách nhận ra là so sánh từng chức năng với trước đây.