Khối số học và logic thực hiện những việc gì?
- Khởi động
- Bài viết
- Từ 10 tuổi
- 6 phút đọc

Khối số học và logic (ALU) là phần của bộ xử lý làm các phép tính số nguyên như cộng và trừ, các phép từng bit như AND và OR, và các phép so sánh. Nó nhận toán hạng từ thanh ghi, làm theo tín hiệu chọn phép từ khối điều khiển, rồi trả kết quả về thanh ghi, bộ nhớ hoặc bộ đếm chương trình.
Mục lục
- Toán hạng thứ nhất (mũi tên đặc vào đầu trái)
- Toán hạng thứ hai (mũi tên vào đầu phải)
- ALU (khối chữ V có dấu cộng)
- Kết quả (mũi tên đi ra từ đáy)
- Cờ trạng thái (khung có đèn tròn và ô vuông)
- Tín hiệu chọn phép (mũi tên nét đứt từ bên trái)
Bạn sẽ học được gì
- Kể tên các loại phép tính mà ALU làm.
- Theo dõi hai toán hạng đi từ thanh ghi vào ALU và kết quả đi ra.
- Giải thích cờ trạng thái là gì và ai chọn phép cho ALU.
Cần biết trước
Chỉ cần biết bộ xử lý chạy các lệnh, và thanh ghi là ô nhớ nhỏ nằm trong bộ xử lý. Các thuật ngữ khác được giải thích ngay trong bài.
ALU làm được những phép nào?
ALU làm ba nhóm việc: tính trên số nguyên, thao tác từng bit và so sánh. Đó là phép cộng và trừ, các phép AND, OR, NOT, XOR, và so sánh bằng, lớn hơn, nhỏ hơn. Nói gọn hơn, trong thiết kế Eight Bit Computer, ALU thực hiện phép tính số học và logic bằng một hoặc cả hai đầu vào.
Bên trong có gì? Một ALU có thể gồm bộ cộng, mạch đặt cờ, khối logic cho phép từng bit và so sánh, mạch dịch bit và một bộ ghép kênh chọn phép đang dùng. Bộ ghép kênh là mạch chọn: nó chọn một trong nhiều đầu vào và đưa ra đầu ra.
Phép trừ không cần mạch riêng hoàn toàn: bộ cộng nối tiếp làm được phép trừ khi thêm bộ ghép kênh và mạch đảo.
- Bộ cộng (khối có dấu cộng)
- Khối logic (khối có hai vòng tròn chồng nhau)
- Mạch dịch bit (khối có mũi tên ngang)
- Bộ ghép kênh (hình thang)
- Ranh giới ALU (khung lớn)
- Tín hiệu chọn phép (mũi tên nét đứt)
- Kết quả được chọn (mũi tên đặc ra phải)
Dữ liệu đi vào và đi ra khỏi ALU thế nào?
Toán hạng đến từ tập thanh ghi, còn kết quả quay về thanh ghi, bộ nhớ hoặc bộ đếm chương trình. ALU nhận toán hạng từ tập thanh ghi, tính, rồi trả kết quả về thanh ghi (phần lớn các phép), bộ nhớ (lệnh STORE) hoặc bộ đếm chương trình (lệnh rẽ nhánh).
Lấy một lệnh cụ thể. ADD R1, R2, R3 cộng giá trị trong R2 và R3 rồi đặt kết quả vào R1. Hai giá trị được lấy từ tập thanh ghi, đi qua ALU, và kết quả ghi vào R1.
Ai bảo ALU làm phép cộng chứ không phải phép AND? Khối điều khiển, diễn giải lệnh trong thanh ghi lệnh và tạo các tín hiệu cần để đưa dữ liệu qua datapath. Trong datapath, các bộ ghép kênh phần lớn được điều khiển bằng tín hiệu từ khối điều khiển, nên tín hiệu ấy quyết định kết quả nào được chọn.
- Tập thanh ghi (chồng bốn ô)
- Hai toán hạng (mũi tên từ hai ô tô đậm)
- ALU (khối chữ V)
- Kết quả ghi về thanh ghi (đường vòng xuống rồi lên)
- Khối điều khiển (hộp có chấm tròn)
- Tín hiệu điều khiển (mũi tên nét đứt)
- Bộ nhớ (chồng ba ô bên phải)
Một điều dễ nhầm: ALU không phải chỗ cất dữ liệu. ALU thuộc các khối logic tổ hợp, làm việc trên giá trị dữ liệu. Chỗ chứa trạng thái là các phần tử trạng thái, như thanh ghi và bộ nhớ.
Cờ trạng thái là gì và dùng vào việc gì?
Cờ là thông tin phụ về kết quả. Ngoài việc tính kết quả, ALU còn lưu các thông tin (cờ) về kết quả hoặc về hai đầu vào. Trong thiết kế dạy học Eight Bit Computer, có bốn cờ: kết quả bằng không, kết quả âm, nhớ hoặc mượn, và hai đầu vào bằng nhau.
ALU có một thanh ghi cờ trạng thái, nơi giữ các mã điều kiện. Cờ có tác dụng khi chương trình phải chọn đường đi. Sau một lệnh rẽ nhánh có điều kiện, nếu điều kiện đúng thì bộ đếm chương trình nhận địa chỉ đích; nếu sai thì chương trình đi tiếp theo thứ tự. Không phải bộ xử lý nào cũng đặt cờ theo cùng một cách, nên chi tiết này tùy từng thiết kế.
Ví dụ trong đời sống
Hãy nghĩ tới một máy tính bỏ túi. Bạn gõ hai số, bấm nút chọn phép, và máy hiện một kết quả. Hai số là toán hạng, nút bấm giống tín hiệu chọn phép, màn hình là kết quả. Đây chỉ là ví dụ minh họa: ALU thật làm việc bằng mạch điện trên các bit, và phép nào chạy do khối điều khiển quyết định chứ không do người bấm.
Hiểu lầm thường gặp
ALU là cả bộ xử lý. Nó chỉ là một phần. Datapath gồm khối điều khiển, một hoặc nhiều ALU, bộ nhân, thanh ghi, cờ và các đường bus nối chúng.
ALU chỉ biết cộng. Nó còn làm phép trừ, các phép từng bit, so sánh và dịch bit.
ALU giữ dữ liệu giữa các lệnh. Việc giữ dữ liệu thuộc về thanh ghi và bộ nhớ.
Câu hỏi thường gặp
ALU khác khối điều khiển ở điểm nào?
ALU tính. Khối điều khiển diễn giải lệnh và tạo tín hiệu điều khiển để đưa dữ liệu qua datapath, kể cả tín hiệu chọn phép.
Một bộ xử lý có thể có nhiều ALU không?
Có thể. Datapath có một ALU hoặc nhiều ALU.
Cờ trạng thái nằm ở đâu?
ALU có một thanh ghi cờ trạng thái giữ các mã điều kiện.
Tóm tắt
- ALU làm phép số nguyên, phép từng bit, so sánh và dịch bit.
- Toán hạng vào từ tập thanh ghi, kết quả ra thanh ghi, bộ nhớ hoặc bộ đếm chương trình.
- Khối điều khiển chọn phép, còn cờ trạng thái giữ thông tin về kết quả.
Thuật ngữ trong bài
Tên tiếng Việt, tên tiếng Anh và nghĩa dùng trong bài. Di chuột, chạm hoặc dùng phím Tab tới từ có gạch chân chấm để xem giải thích ngay khi đọc.
- khối số học và logicarithmetic logic unit
- Mạch trong bộ xử lý làm phép số học, phép logic và phép so sánh trên dữ liệu.
- toán hạngoperand
- Giá trị đưa vào ALU để phép tính làm việc trên nó.
- tập thanh ghiregister file
- Nhóm thanh ghi mà ALU lấy toán hạng từ đó và có thể ghi kết quả về.
- bộ ghép kênhmultiplexer
- Mạch chọn một trong nhiều đầu vào và đưa ra đầu ra.
- cờ trạng tháiflag
- Một mẩu thông tin về kết quả hoặc đầu vào của phép tính, được lưu lại để dùng sau.
- khối điều khiểncontrol unit
- Phần của CPU diễn giải lệnh và tạo tín hiệu điều khiển cho datapath.
Bài này chưa được đánh dấu là đã xem
Thấy nội dung sai hoặc chưa an toàn?
Báo cho quản trị viên qua email. Thư có sẵn tên bài và đường dẫn.
Đọc thêm trong chủ đề này
Khởi độngVi mạch là gì?
Hiểu vi mạch, transistor và vỏ chip qua ví dụ điện thoại; phân biệt vật liệu bán dẫn với mạch điện tử đã được chế tạo.
5 phút đọc
Khởi độngBên trong một vi mạch có những gì?
Khám phá nền bán dẫn, transistor và vỏ chip; theo dõi cách các lớp này hợp thành linh kiện trong thiết bị điện tử.
5 phút đọc
Khởi độngTín hiệu số được biểu diễn bằng mức điện áp ra sao?
Hiểu cách chip phân biệt mức HIGH và LOW qua điện áp, ngưỡng logic của từng họ logic và vai trò công tắc transistor.
5 phút đọc
Khởi độngBit, byte và từ máy khác nhau thế nào?
Phân biệt bit, nibble, byte và từ máy theo độ dài; hiểu byte gồm các bit và vì sao độ dài từ máy phụ thuộc thiết kế bộ xử lý.
5 phút đọc
Nguồn
Các nguồn này viết cho người đọc lớn hơn. Nếu thấy khó, hãy đọc cùng người lớn.
- Datapath (CS 2210, University of Vermont)(mở trong thẻ mới)
University of VermontBậc A: cơ quan, tổ chức chuẩn hoặc nghiên cứuĐọc ngày 14 tháng 11, 2026
- Arithmetic logic unit (Eight Bit Computer)(mở trong thẻ mới)
Eight Bit Computer documentationBậc C: nguồn khácĐọc ngày 14 tháng 11, 2026
- Introduction to datapath (CS 61C, UC Berkeley)(mở trong thẻ mới)
University of California, BerkeleyBậc C: nguồn khácĐọc ngày 14 tháng 11, 2026
