Bỏ qua tới nội dung
LSLab

Thanh ghi giữ dữ liệu trong bộ xử lý ra sao?

  • Khởi động
  • Bài viết
  • Từ 10 tuổi
  • 6 phút đọc
Khuôn vi xử lý trần với các đường mạch kim loại, được gắn trên bo mạch xanh.

Thanh ghi là những ô nhớ rất nhỏ và rất nhanh nằm ngay trong bộ xử lý. Trong mô hình đơn giản, mỗi thanh ghi giữ một nhóm bit bằng các mạch flip-flop, nạp giá trị mới ở cạnh lên của xung nhịp khi tín hiệu cho phép đang bật. Bộ xử lý đặt số cần tính và kết quả vừa tính vào đó.

Mục lục
Thanh ghi nằm trong bộ xử lý, ngay cạnh khối tính; dữ liệu đi giữa bộ nhớ và thanh ghi.
  • Bộ nhớ ngoài bộ xử lý
  • Ranh giới bộ xử lý (nét đứt)
  • Thanh ghi
  • Khối tính

Bạn sẽ học được gì

  • Nói được thanh ghi nằm ở đâu và khác bộ nhớ chính ở chỗ nào.
  • Giải thích vì sao một hàng flip-flop giữ được các bit.
  • Kể ra lúc thanh ghi nhận giá trị mới và lúc nó giữ nguyên.

Cần biết trước

Chỉ cần biết bit là một chữ số nhị phân, chỉ có hai giá trị. Không cần kiến thức nào khác.

Thanh ghi là gì và nằm ở đâu?

Thanh ghi là ô nhớ nhỏ, rất nhanh, đặt bên trong bộ xử lý, và là loại bộ nhớ nhanh nhất có trong máy.

Bộ nhớ chính nằm ngoài bộ xử lý. Muốn xử lý dữ liệu đang ở đó, bộ xử lý trước hết nạp nó vào thanh ghi. Làm xong, nó ghi kết quả trở lại bộ nhớ. Thanh ghi nằm ở một thế giới riêng, tách khỏi bộ nhớ, nên phải có lệnh đặc biệt để chuyển dữ liệu qua lại giữa hai bên.

Bộ xử lý còn giữ giá trị ở vài nơi khác. Các nơi đó gồm tập thanh ghi, bộ đếm chương trình, cờ điều kiện và RAM: tất cả đều giữ giá trị theo thời gian.

Mạch nào giữ được một bit?

Một mạch có hồi tiếp thì giữ được giá trị. Mạch chỉ phụ thuộc đầu vào hiện tại thì không nhớ được gì. Khi đầu ra của một cổng được nối ngược về đầu vào phía trước, mạch có thể giữ lại một giá trị.

Mạch chốt (latch) làm đúng việc đó: nó giữ được một bit chừng nào còn cấp điện. Thanh ghi dùng loại mạch chốt cải tiến, gọi là flip-flop. Mỗi flip-flop giữ một bit. Muốn có thanh ghi rộng hơn, người ta đặt nhiều flip-flop cạnh nhau, và thanh ghi N bit chỉ là N flip-flop D đặt song song, dùng chung xung nhịp và các tín hiệu điều khiển.

Vì thế một thanh ghi nhỏ như trong hình có bốn ô. Chấm đặc và vòng rỗng là hai giá trị khác nhau mà một bit có thể mang.

Mỗi bit nằm trong một flip-flop riêng; bốn ô dùng chung đường xung nhịp và đường cho phép.
  • Flip-flop, mỗi ô giữ một bit
  • Đường xung nhịp dùng chung
  • Đường tín hiệu cho phép dùng chung
  • Bit đang lưu (chấm đặc hoặc vòng rỗng)

Khi nào thanh ghi nhận giá trị mới?

Thanh ghi trong hình nhận dữ liệu mới tại cạnh lên của xung nhịp. Đây là loại flip-flop kích cạnh lên, không phải quy tắc cho mọi mạch nhớ. Xung nhịp là tín hiệu lặp đi lặp lại, lúc thấp lúc cao, và cạnh lên là chỗ nó nhảy từ thấp lên cao. Mạch kích theo cạnh (flip-flop) chỉ đổi trạng thái tại một cạnh của xung nhịp, thường là cạnh lên.

Trong sơ đồ lý tưởng này, tại cạnh lên đầu ra lấy giá trị đầu vào. Hình giả định tín hiệu cho phép luôn bật. Giữa hai cạnh lên, đầu ra đứng yên dù đầu vào làm gì. Nhờ vậy mỗi chu kỳ có đúng một điểm cập nhật rõ ràng. Mạch chốt kích theo mức thì khác: khi xung nhịp cao, đầu ra cứ đi theo đầu vào, chỉ khi xung nhịp thấp mới giữ giá trị cuối.

Một flip-flop D trần cập nhật ở mọi cạnh lên. Thanh ghi hữu ích cần thêm tín hiệu cho phép. Khi tín hiệu này tắt, thanh ghi giữ nguyên giá trị hiện tại. Khi nó bật, thanh ghi nạp giá trị mới ở cạnh lên kế tiếp.

Trong mô hình lý tưởng với tín hiệu cho phép bật, đầu ra lấy giá trị đầu vào tại mỗi cạnh lên rồi giữ tới cạnh sau; nét đứng đánh dấu lúc lấy mẫu.
  • Xung nhịp
  • Đầu vào thay đổi bất kỳ lúc nào
  • Giá trị đang lưu
  • Cạnh lên của xung nhịp

Bộ xử lý dùng thanh ghi vào việc gì?

Bộ xử lý dùng thanh ghi để giữ số cần tính và kết quả vừa tính. Hai cách dùng phổ biến nhất của thanh ghi đa dụng là giữ các toán hạng đầu vào của lệnh và giữ kết quả của lệnh. Toán hạng là giá trị mà một lệnh lấy làm đầu vào.

Hãy đi theo phép cộng x với y. Hai giá trị được nạp từ bộ nhớ vào hai thanh ghi. Khi đọc tập thanh ghi, một bộ chọn kênh chọn xem giá trị của thanh ghi nào được đưa tới khối số học và logic. Khối này cộng hai số, rồi tổng được ghi vào một thanh ghi.

Thanh ghi ít, nên chỉ giữ được cái đang dùng. Kết quả quan trọng được chuyển sang bộ nhớ để lưu lâu dài, vì số lượng thanh ghi có hạn. Từ đó có nhịp làm việc quen thuộc: nạp vào thanh ghi, tính, ghi ra bộ nhớ khi cần giữ.

Ví dụ cộng minh họa dùng ô đặc và ô rỗng cho hai giá trị bit, với trọng số giảm từ trái sang phải. Kết quả quay về thanh ghi trước khi ghi ra bộ nhớ.
  • Hai thanh ghi chứa hai số đầu vào
  • Khối tính
  • Thanh ghi chứa kết quả
  • Bộ nhớ

Ví dụ trong đời sống

Hãy hình dung một bạn học sinh làm bài cộng trên bàn học. Giá sách sau lưng là bộ nhớ chính: chứa rất nhiều thứ nhưng đứng dậy mới lấy được. Mảnh giấy nháp nhỏ đặt ngay trước mặt giống thanh ghi: ít chỗ, nhìn là thấy, viết là xong. Bạn chép hai số cần cộng lên giấy nháp, cộng, rồi chép đáp án vào vở nếu cần giữ lâu. Đây chỉ là ví dụ minh họa, bộ xử lý thật làm việc bằng mạch điện chứ không bằng bút.

Hiểu lầm thường gặp

Thanh ghi là một phần của RAM. Thanh ghi nằm trong bộ xử lý và tách khỏi bộ nhớ, cần lệnh riêng để chuyển dữ liệu.

Thanh ghi đổi giá trị ngay khi đầu vào đổi. Flip-flop chỉ lấy đầu vào ở cạnh lên của xung nhịp. Đầu vào thay đổi giữa hai cạnh bị bỏ qua.

Thanh ghi dùng để cất dữ liệu lâu dài. Số thanh ghi có hạn. Kết quả cần dùng về sau được chuyển sang bộ nhớ. Đây là so sánh chỗ giữ dữ liệu trong lúc xử lý, không có nghĩa RAM giữ được dữ liệu khi mất điện.

Câu hỏi thường gặp

Flip-flop khác mạch chốt thế nào?

Mạch chốt kích theo mức nên đầu ra đi theo đầu vào suốt lúc xung nhịp cao. Flip-flop kích theo cạnh nên chỉ đổi ở cạnh lên.

Tín hiệu cho phép tắt thì dữ liệu cũ có mất không?

Không. Khi tín hiệu cho phép tắt, thanh ghi giữ nguyên giá trị hiện tại và bỏ qua đầu vào ở cạnh lên.

Bộ xử lý chọn thanh ghi nào để đưa vào phép tính?

Một bộ chọn kênh chọn giá trị của thanh ghi nào được đưa tới khối số học và logic khi đọc tập thanh ghi.

Tóm tắt

Thuật ngữ trong bài

Tên tiếng Việt, tên tiếng Anh và nghĩa dùng trong bài. Di chuột, chạm hoặc dùng phím Tab tới từ có gạch chân chấm để xem giải thích ngay khi đọc.

thanh ghiregister
Ô nhớ nhỏ, rất nhanh, nằm trong bộ xử lý, giữ dữ liệu mà bộ xử lý đang dùng.
flip-flop
Mạch giữ một bit và chỉ đổi giá trị tại một cạnh của xung nhịp, thường là cạnh lên.
mạch chốtlatch
Mạch có hồi tiếp giữ được một bit chừng nào còn cấp điện.
xung nhịpclock signal
Tín hiệu lặp lại, lúc thấp lúc cao, dùng để các mạch số đổi trạng thái đúng lúc.
tín hiệu cho phépenable signal
Tín hiệu điều khiển cho biết thanh ghi giữ giá trị cũ hay nạp giá trị mới ở cạnh lên kế tiếp.
toán hạngoperand
Giá trị mà một lệnh lấy làm đầu vào.
khối số học và logicarithmetic logic unit
Khối trong bộ xử lý thực hiện phép tính số học và logic trên các giá trị đầu vào.

Bài này chưa được đánh dấu là đã xem

Thấy nội dung sai hoặc chưa an toàn?

Báo cho quản trị viên qua email. Thư có sẵn tên bài và đường dẫn.

Báo lỗi bài này
  • Cận cảnh chip có chân kim loại trên bo mạch xanh, với linh kiện nhỏ phía sau.
    Khởi động

    Vi mạch là gì?

    Hiểu vi mạch, transistor và vỏ chip qua ví dụ điện thoại; phân biệt vật liệu bán dẫn với mạch điện tử đã được chế tạo.

    5 phút đọc
  • Chip mở nắp để lộ phần die silicon và các dây nối vàng bên trong vỏ gốm.
    Khởi động

    Bên trong một vi mạch có những gì?

    Khám phá nền bán dẫn, transistor và vỏ chip; theo dõi cách các lớp này hợp thành linh kiện trong thiết bị điện tử.

    5 phút đọc
  • Máy hiện sóng hiển thị xung vuông mức cao và thấp bên cạnh một bo mạch số.
    Khởi động

    Tín hiệu số được biểu diễn bằng mức điện áp ra sao?

    Hiểu cách chip phân biệt mức HIGH và LOW qua điện áp, ngưỡng logic của từng họ logic và vai trò công tắc transistor.

    5 phút đọc
  • Chip nhớ mở nắp với các vùng mạch nhỏ và hàng tiếp điểm nối dây vàng trên bo mạch.
    Khởi động

    Bit, byte và từ máy khác nhau thế nào?

    Phân biệt bit, nibble, byte và từ máy theo độ dài; hiểu byte gồm các bit và vì sao độ dài từ máy phụ thuộc thiết kế bộ xử lý.

    5 phút đọc
Xem tất cả bài của chủ đề

Nguồn

Các nguồn này viết cho người đọc lớn hơn. Nếu thấy khó, hãy đọc cùng người lớn.