Bỏ qua tới nội dung
LSLab

Tái hợp và sinh hạt tải liên hệ với nhau ra sao?

  • Khởi động
  • Bài viết
  • Từ 10 tuổi
  • 5 phút đọc
Một tế bào quang điện xanh đậm trên bệ thử dưới đèn mô phỏng nắng, có kẹp đo gắn ở mép phải.

Ánh sáng có thể tạo thêm electron và lỗ trống khi chất bán dẫn hấp thụ photon [https://www.pveducation.org/pvcdrom/pn-junctions/generation-rate]. Tái hợp làm cả hai hạt tải biến mất: electron rơi vào lỗ trống và nhường năng lượng dưới dạng nhiệt hoặc ánh sáng [https://www.pveducation.org/pvcdrom/pn-junctions/recombination]. Khi nguồn sáng tắt, hạt tải dư giảm về nồng độ cân bằng nhờ tái hợp [https://www.pveducation.org/pvcdrom/pn-junctions/minority-carrier-lifetime].

Mục lục
Ba mũi tên vàng hướng xuống tấm hình chữ nhật; bên phải là một chấm xanh, một vòng rỗng và một ngôi sao đỏ.
  • Ánh sáng (ba mũi tên vàng)
  • Chất bán dẫn (hình chữ nhật)
  • Electron (chấm đặc)
  • Lỗ trống (vòng rỗng)
  • Tái hợp (ngôi sao đỏ)

Bạn sẽ học được gì

  • Mô tả cách photon tạo electron và lỗ trống.
  • Giải thích điều xảy ra khi một electron tái hợp với một lỗ trống.
  • Nói được vì sao số hạt tải dư giảm khi nguồn sáng tắt.

Cần biết trước

Chất bán dẫn có electron mang điện và lỗ trống, tức trạng thái trống trong dải hóa trị mà electron có thể đi vào [https://www.pveducation.org/pvcdrom/pn-junctions/types-of-recombination]. Các thuật ngữ khác được giải thích trong bài.

Sinh hạt tải tạo electron và lỗ trống bằng cách nào?

Khi chất bán dẫn hấp thụ photon, một cặp electron và lỗ trống được sinh ra [https://www.pveducation.org/pvcdrom/pn-junctions/generation-rate]. Tốc độ sinh cho biết số electron được tạo ra tại mỗi điểm trong linh kiện nhờ hấp thụ photon [https://www.pveducation.org/pvcdrom/pn-junctions/generation-rate]. Trong tế bào quang điện, phần lớn ánh sáng bị hấp thụ gần mặt trước, nơi tốc độ sinh hạt tải cao nhất [https://www.pveducation.org/pvcdrom/pn-junctions/generation-rate].

Trong tối, chất bán dẫn vẫn có hạt tải. Số hạt tải trong dải dẫn và dải hóa trị khi không có điện áp ngoài gọi là nồng độ hạt tải cân bằng [https://www.pveducation.org/pvcdrom/pn-junctions/equilibrium-carrier-concentration]. Khi ánh sáng sinh thêm cặp hạt tải, số hạt tăng trên mức cân bằng; phần tăng thêm gọi là hạt tải dư [https://www.pveducation.org/pvcdrom/pn-junctions/minority-carrier-lifetime].

Tái hợp làm electron và lỗ trống biến mất ra sao?

Electron ở dải dẫn có thể chuyển xuống mức năng lượng thấp hơn trong dải hóa trị [https://www.pveducation.org/pvcdrom/pn-junctions/types-of-recombination]. Khi electron đi vào trạng thái trống, một lỗ trống biến mất cùng với nó [https://www.pveducation.org/pvcdrom/pn-junctions/types-of-recombination]. Quá trình này gọi là tái hợp, ngược với sinh hạt tải [https://www.pveducation.org/pvcdrom/pn-junctions/recombination].

Hai dải nằm ngang. Chấm xanh ở dải trên; mũi tên đen hướng xuống vòng rỗng ở dải dưới, cạnh một đường đỏ gấp khúc.
  • Dải dẫn (dải trên)
  • Dải hóa trị (dải dưới)
  • Electron (chấm đặc)
  • Lỗ trống (vòng rỗng)
  • Electron rơi xuống (mũi tên đen)
  • Năng lượng thoát ra (đường đỏ gấp khúc)

Khi tái hợp, electron nhường năng lượng dưới dạng nhiệt hoặc ánh sáng [https://www.pveducation.org/pvcdrom/pn-junctions/recombination]. Ánh sáng ở đèn LED được tạo ra qua tái hợp phát xạ [https://www.pveducation.org/pvcdrom/pn-junctions/types-of-recombination].

Hạt tải dư giảm ra sao khi nguồn sáng tắt?

Tốc độ tái hợp phụ thuộc vào nồng độ hạt tải thiểu số dư [https://www.pveducation.org/pvcdrom/pn-junctions/minority-carrier-lifetime]. Khi không còn hạt tải dư, tốc độ tái hợp bằng không [https://www.pveducation.org/pvcdrom/pn-junctions/minority-carrier-lifetime]. Khi nguồn kích thích như ánh sáng mặt trời dừng, hạt tải dư giảm dần về nồng độ cân bằng nhờ tái hợp [https://www.pveducation.org/pvcdrom/pn-junctions/minority-carrier-lifetime].

Một bể hình chữ nhật chứa nước xanh; dòng vàng chảy vào từ trên, dòng đỏ đi ra bên phải, đường đứt nét nằm ngang mặt nước.
  • Vòi nước (sinh hạt tải)
  • Bể (vật liệu bán dẫn)
  • Nước (số hạt tải)
  • Ống thoát (tái hợp)
  • Mực nước (đường đứt nét)

Trong phép so sánh ở hình, vòi tượng trưng cho sinh hạt tải, ống thoát tượng trưng cho tái hợp, còn mực nước là lượng hạt tải dư.

Ví dụ trong đời sống

Trong pin mặt trời silicon, phần lớn hạt tải được sinh gần mặt trước, nơi phần lớn ánh sáng bị hấp thụ [https://www.pveducation.org/pvcdrom/pn-junctions/generation-rate]. Khi ánh sáng giảm, tốc độ sinh hạt tải giảm; phần dư giảm về nồng độ cân bằng nhờ tái hợp [https://www.pveducation.org/pvcdrom/pn-junctions/minority-carrier-lifetime].

Hiểu lầm thường gặp

Tái hợp chỉ làm hao hụt năng lượng. Trong đèn LED, tái hợp phát xạ giải phóng photon ánh sáng [https://www.pveducation.org/pvcdrom/pn-junctions/types-of-recombination].

Tắt đèn là hết hạt tải. Hạt tải dư giảm về nồng độ cân bằng; chất bán dẫn vẫn có hạt tải cân bằng trong tối [https://www.pveducation.org/pvcdrom/pn-junctions/minority-carrier-lifetime] [https://www.pveducation.org/pvcdrom/pn-junctions/equilibrium-carrier-concentration].

Chỉ dòng điện mới sinh hạt tải. Photon bị hấp thụ trong vật liệu cũng tạo cặp electron và lỗ trống [https://www.pveducation.org/pvcdrom/pn-junctions/generation-rate].

Câu hỏi thường gặp

Vì sao đèn LED phát sáng?

Electron tái hợp với lỗ trống và giải phóng photon; đó là tái hợp phát xạ [https://www.pveducation.org/pvcdrom/pn-junctions/types-of-recombination].

Chất bán dẫn trong bóng tối có hạt tải không?

Có. Vật liệu vẫn có nồng độ hạt tải cân bằng khi không có điện áp ngoài [https://www.pveducation.org/pvcdrom/pn-junctions/equilibrium-carrier-concentration].

Hạt tải dư đi đâu khi tắt ánh sáng?

Chúng giảm dần về nồng độ cân bằng nhờ tái hợp [https://www.pveducation.org/pvcdrom/pn-junctions/minority-carrier-lifetime].

Thuật ngữ trong bài

Tên tiếng Việt, tên tiếng Anh và nghĩa dùng trong bài. Di chuột, chạm hoặc dùng phím Tab tới từ có gạch chân chấm để xem giải thích ngay khi đọc.

sinh hạt tảicarrier generation
Quá trình tạo thêm electron và lỗ trống tự do trong chất bán dẫn, chẳng hạn khi vật liệu hấp thụ ánh sáng.
tái hợprecombination
Quá trình một electron rơi vào chỗ trống của một lỗ trống, làm cả hai biến mất và nhường năng lượng.
lỗ trốnghole
Chỗ trống mà một electron để lại trong dải hóa trị, hoạt động như một hạt mang điện dương.
nồng độ hạt tải cân bằngequilibrium carrier concentration
Số hạt tải trong dải dẫn và dải hóa trị khi không có điện áp ngoài đặt vào.

Bài này chưa được đánh dấu là đã xem

Thấy nội dung sai hoặc chưa an toàn?

Báo cho quản trị viên qua email. Thư có sẵn tên bài và đường dẫn.

Báo lỗi bài này
Xem tất cả bài của chủ đề

Nguồn

Các nguồn này viết cho người đọc lớn hơn. Nếu thấy khó, hãy đọc cùng người lớn.