Bỏ qua tới nội dung
LSLab

Điện trường tác động lên electron và lỗ trống thế nào?

  • Khởi động
  • Bài viết
  • Từ 10 tuổi
  • 6 phút đọc
Tấm wafer silicon phản chiếu xanh tím được cầm bằng găng tay trong phòng sạch.

Điện trường đẩy electron và lỗ trống đi theo hai chiều ngược nhau: electron ngược chiều điện trường, lỗ trống cùng chiều. Chuyển động thực ấy gọi là trôi, và dòng điện do hạt tải chuyển động trong điện trường tạo ra là dòng điện trôi. Cả hai loại hạt đều góp vào dòng đó, dù chúng đi ngược chiều nhau.

Mục lục
Điện trường chỉ sang phải: electron bị đẩy sang trái, còn lỗ trống bị đẩy sang phải.
  • Điện trường (mũi tên dài chỉ sang phải)
  • Electron (chấm đặc có dấu trừ)
  • Hướng electron trôi (mũi tên sang trái)
  • Lỗ trống (vòng rỗng có dấu cộng)
  • Hướng lỗ trống trôi (mũi tên sang phải)
  • Thanh chất bán dẫn (khung chữ nhật)

Bạn sẽ học được gì

Cần biết trước

Chỉ cần biết chất bán dẫn có những hạt mang điện chạy trong nó. Hai loại hạt ấy, electron và lỗ trống, được nhắc ngay dưới đây.

Khi chưa có điện trường, hạt tải chuyển động thế nào?

Hạt tải chuyển động ngẫu nhiên: đi hết một quãng rồi đổi hướng. Khi không có điện trường, hạt tải đi một quãng với vận tốc không đổi theo một hướng ngẫu nhiên. Một electron cứ nhảy loanh quanh mà không đi được quãng nào thực sự.

Khi có điện trường, đường đi vẫn ngẫu nhiên. Hạt vẫn có chuyển động ngẫu nhiên và vận tốc nhiệt, và chồng lên đó chúng chuyển động theo một hướng thực. Trong một chất bán dẫn điển hình, điện trường chỉ ảnh hưởng rất nhỏ lên chuyển động ngẫu nhiên.

Không có điện trường, đường đi ngẫu nhiên của hạt quanh quẩn một chỗ. Có điện trường, đường đi vẫn ngẫu nhiên nhưng dần dịch về một phía.
  • Khung không có điện trường (khung trái)
  • Đường đi ngẫu nhiên, kết thúc gần điểm đầu
  • Khung có điện trường (khung phải)
  • Đường đi ngẫu nhiên dịch dần sang phải
  • Quãng dịch thực sau cùng (mũi tên dài)

Điện trường đẩy electron và lỗ trống đi hướng nào?

Electron bị đẩy ngược chiều điện trường, lỗ trống bị đẩy cùng chiều. Electron di chuyển theo hướng thực tế ngược chiều điện trường, còn lỗ trống theo hướng thực tế cùng chiều. Lý do với electron là nó mang điện âm nên có xu hướng đi ngược chiều điện trường.

Khi bật điện trường, electron và lỗ trống trôi theo hai chiều ngược nhau. Sự vận chuyển do hạt tải chuyển động dưới tác dụng của điện trường được gọi là vận chuyển trôi. Nó xảy ra không chỉ trong chất bán dẫn mà cả trong kim loại.

Hạt đi nhanh đến đâu? Hạt tải điện tự do có vận tốc trôi, là tốc độ trung bình mà chúng đi qua vật liệu. Độ linh động của hạt tải là tỉ số giữa vận tốc trôi và cường độ điện trường, và khác nhau giữa các vật liệu bán dẫn.

Vì sao cả hai hạt đều góp vào dòng điện trôi?

Vì chuyển động của hạt tải trong điện trường tạo ra dòng điện, và vật liệu có cả hai loại hạt. Sự chuyển động của hạt tải điện trong điện trường tạo ra dòng điện. Các điều kiện áp dụng cho độ linh động và độ dẫn điện của lỗ trống như của electron, nên độ dẫn điện tổng gồm cả hai phần.

Công thức dòng trôi một chiều cũng cho thấy điều đó: nó có số hạng cho nồng độ và độ linh động của cả electron lẫn lỗ trống. Độ dẫn điện của vật liệu liên quan trực tiếp với độ linh động. Vì vậy một loại hạt linh động hơn sẽ góp nhiều hơn khi nồng độ của hai loại như nhau.

Hai hạt đi ngược chiều nhau nhưng cả hai đều góp vào cùng một dòng điện.
  • Thanh chất bán dẫn (khung chữ nhật)
  • Electron đi sang trái (chấm đặc, mũi tên trái)
  • Lỗ trống đi sang phải (vòng rỗng, mũi tên phải)
  • Phần đóng góp của từng hạt (hai đường mảnh đi xuống)
  • Dòng điện trôi tổng (thanh dài tô màu)

Ví dụ trong đời sống

Hãy hình dung một đám đông trong sảnh lớn mà sàn nghiêng rất nhẹ. Mỗi người đi loanh quanh, va vào nhau, đổi hướng liên tục. Nhưng sau một lúc, cả đám dịch dần về phía thấp của sàn, dù không ai chủ ý đi về đó. Đám đông là các hạt tải, độ nghiêng là điện trường. Đây chỉ là ví dụ minh họa: hạt tải điện không có ý định gì, và hai loại hạt trong chất bán dẫn bị đẩy ngược nhau chứ không cùng một phía.

Hiểu lầm thường gặp

Điện trường làm hạt chạy thẳng. Đường đi của hạt vẫn ngẫu nhiên; điện trường chỉ làm nó dịch dần về một phía.

Chỉ electron mới tạo ra dòng điện trong chất bán dẫn. Lỗ trống cũng góp vào độ dẫn điện tổng.

Điện trường chỉ có trong chất bán dẫn. Vận chuyển trôi xảy ra cả trong kim loại.

Câu hỏi thường gặp

Electron trôi theo chiều nào so với điện trường?

Ngược chiều điện trường, vì electron mang điện âm.

Lỗ trống trôi theo chiều nào?

Cùng chiều điện trường.

Độ linh động là gì?

Đó là tỉ số giữa vận tốc trôi và cường độ điện trường. Nó khác nhau giữa các vật liệu bán dẫn.

Tóm tắt

Thuật ngữ trong bài

Tên tiếng Việt, tên tiếng Anh và nghĩa dùng trong bài. Di chuột, chạm hoặc dùng phím Tab tới từ có gạch chân chấm để xem giải thích ngay khi đọc.

điện trườngelectric field
Vùng không gian mà một hạt mang điện chịu lực đẩy hoặc kéo; nó đẩy electron và lỗ trống đi theo hai chiều ngược nhau.
electron
Hạt tải mang điện âm trong chất bán dẫn, trôi ngược chiều điện trường.
lỗ trốnghole
Một loại hạt tải điện trong chất bán dẫn, trôi cùng chiều điện trường.
dòng điện trôidrift current
Dòng điện do các hạt tải di chuyển dưới tác dụng của điện trường đặt vào.
độ linh độngmobility
Đại lượng đặc trưng cho chuyển động thực của hạt tải khi có điện trường; khác nhau giữa các vật liệu.

Bài này chưa được đánh dấu là đã xem

Thấy nội dung sai hoặc chưa an toàn?

Báo cho quản trị viên qua email. Thư có sẵn tên bài và đường dẫn.

Báo lỗi bài này
Xem tất cả bài của chủ đề

Nguồn

Các nguồn này viết cho người đọc lớn hơn. Nếu thấy khó, hãy đọc cùng người lớn.