Bỏ qua tới nội dung
LSLab

Kết nối sinh cảnh hỗ trợ sự trở lại của sinh vật ra sao?

  • Khởi động
  • Bài viết
  • Từ 10 tuổi
  • 6 phút đọc
Cầu phủ cây nối hai sườn rừng qua đường cao tốc, một con hươu đi trên cầu.

Kết nối sinh cảnh là mức độ các vùng sống của động vật được nối với nhau để chúng đi lại không bị cản. Hành lang cho động vật đi qua an toàn, nên chúng tìm được thức ăn, nơi trú ẩn và bạn đời, hoặc quay lại vùng cũ, và quần thể bớt bị cô lập.

Mục lục
Dải xanh vắt qua đường nối lại hai khoảnh rừng.
  • Hai sinh cảnh bị đường chia cắt
  • Hành lang nối lại hai sinh cảnh

Bạn sẽ học được gì

  • Nói được kết nối sinh cảnh và hành lang là gì.
  • Giải thích vì sao động vật cần đi lại giữa các sinh cảnh.
  • Nêu điều gì cản trở sự trở lại của sinh vật và hành lang giúp ra sao.

Cần biết trước

Không cần kiến thức trước. Chỉ cần biết rằng mỗi loài vật sống ở một nơi quen thuộc gọi là sinh cảnh.

Kết nối sinh cảnh và hành lang là gì?

Kết nối sinh cảnh là việc các loài di chuyển được giữa các vùng sống mà không bị cản. Kết nối sinh thái là mức độ di chuyển không bị cản trở của các loài và dòng chảy của các quá trình tự nhiên nuôi dưỡng sự sống trên Trái Đất.

Một cách tăng kết nối là tạo hành lang. Hành lang là những khu vực động vật có thể đi qua an toàn giữa các sinh cảnh được bảo vệ, nơi chúng có thể sống, ăn, uống và sinh sản. Hành lang có thể là một dải đất hoặc đường nước liên tục, hoặc nhiều điểm riêng biệt dọc theo một tuyến di cư.

Hãy nghĩ tới hai khu phố bị một con sông chắn ngang. Một cây cầu nối hai bờ cho người qua lại. Hành lang động vật là cây cầu ấy cho đàn thú.

Một dải liền hoặc nhiều điểm dừng riêng biệt đều có thể là hành lang.
  • Dải liên tục
  • Nhiều điểm riêng biệt dọc tuyến di cư

Vì sao động vật cần đi lại giữa các sinh cảnh?

Vì một sinh cảnh nhỏ không đủ cho mọi nhu cầu của chúng. Các loài cần có kết nối giữa các sinh cảnh để tìm nguồn thức ăn và nơi trú ẩn. Nhiều loài cần nguồn sống nằm vượt ra ngoài ranh giới công viên.

Với loài lớn, nhu cầu rõ nhất. Tại Vườn quốc gia Saguaro, kết nối này là thiết yếu với gấu, sư tử núi và cừu bighorn, vốn cần vùng rộng hơn công viên để sống sót. Sư tử núi có mặt trong công viên nhưng cần những lối đi thông thoáng để di chuyển sang các khu động vật hoang dã khác.

Với loài nhỏ, lý do khác. Kết nối cũng quan trọng với cáo kit, lửng và cả bò sát. Quần thể nhỏ cần có cá thể mới nhập cư, và con non cần rời đi được để tìm bạn đời.

Loài lớn cần vùng rộng hơn công viên, quần thể nhỏ cần trao đổi cá thể.
  • Công viên (vòng nhỏ)
  • Vùng sống cần có (vòng nét đứt lớn)
  • Hai quần thể nhỏ trao đổi cá thể

Điều gì chia cắt sinh cảnh và để lại hậu quả gì?

Hàng rào, đường sá, khu đô thị và khu nông nghiệp. Các công trình này có thể cản trở kết nối sinh cảnh và là rào cản lớn đối với mọi loại động vật hoang dã. Phân mảnh sinh cảnh là khi vùng sống bị chia thành những mảnh nhỏ tách rời; khi đó động vật khó di chuyển để tìm thức ăn, nơi trú ẩn và bạn đời.

Hậu quả đến dần. Theo thời gian, các quần thể bị cô lập khỏi nhau và dễ tổn thương hơn trước bệnh tật, giao phối cận huyết và các vấn đề sinh sản. Một số loài thậm chí có thể biến mất cục bộ, hiện tượng gọi là tuyệt chủng cục bộ (extirpation).

Mỗi mảnh nhỏ bị cô lập khỏi các mảnh khác.
  • Các mảnh sinh cảnh cô lập
  • Hàng rào
  • Đường
  • Khu nhà

Hành lang giúp sinh vật trở lại ra sao, và có mặt trái nào?

Gỡ rào cản và nối sinh cảnh giúp sinh vật quay lại các vùng đã mất. Bằng cách gỡ bỏ các rào cản đối với động vật hoang dã, ta có thể cải thiện kết nối sinh cảnh. Các lợi ích mà nhà khoa học nêu cho hành lang gồm: nối lại các loài với sinh cảnh cũ hoặc mới của chúng; tăng dòng gen giữa các quần thể cùng loài; giảm xung đột giữa người và động vật, như va chạm xe trên đường; và hỗ trợ các quá trình của hệ sinh thái như tăng phát tán hạt.

Hành lang cũng có mặt trái. Trong một số điều kiện, hành lang có thể tạo thuận lợi cho sự lây lan của loài xâm lấn và bệnh của động vật hoang dã giữa các hệ sinh thái. Vì vậy hành lang cần được cân nhắc, không chỉ là cứ nối thật nhiều.

Hươu đi dọc hành lang về lại vùng sống cũ.
  • Sinh cảnh cũ đang trống
  • Hành lang
  • Sinh cảnh còn quần thể

Ví dụ trong đời sống

Hãy hình dung một đàn hươu giả định sống ở khu rừng bên này một con đường lớn. Khu rừng bên kia từng là nơi chúng sinh sống nhưng nay đường xe cắt ngang. Nếu có một lối đi xanh vắt qua đường, hươu có thể sang bên kia kiếm ăn và tìm bạn đời, còn xe và hươu ít va nhau hơn. Đây là mô hình minh họa, không mô tả một nơi cụ thể.

Hiểu lầm thường gặp

Chỉ cần bảo vệ một khu rừng lớn là đủ. Nhiều loài cần nguồn sống vượt ra ngoài ranh giới khu bảo vệ, và quần thể nhỏ cần cá thể mới từ nơi khác.

Nối sinh cảnh luôn chỉ có lợi. Trong một số điều kiện, hành lang có thể tạo thuận lợi cho lây lan loài xâm lấn và bệnh của động vật hoang dã.

Câu hỏi thường gặp

Hành lang động vật hoang dã là gì?

Là khu vực động vật có thể đi qua an toàn giữa các sinh cảnh được bảo vệ, nơi chúng có thể sống, ăn, uống và sinh sản.

Phân mảnh sinh cảnh là gì?

Là khi sinh cảnh bị chia thành các mảnh nhỏ tách rời, có thể hạn chế động vật di chuyển để tìm thức ăn, nơi trú ẩn và bạn đời.

Vì sao quần thể bị cô lập lại nguy hiểm?

Vì chúng dễ tổn thương hơn trước bệnh tật, giao phối cận huyết và các vấn đề sinh sản, và một số loài có thể biến mất cục bộ.

Tóm tắt

  • Kết nối sinh cảnh cho phép động vật di chuyển giữa các vùng sống mà không bị cản, thường nhờ hành lang.
  • Hàng rào, đường sá và đô thị chia cắt sinh cảnh, làm quần thể cô lập và dễ tổn thương.
  • Hành lang giúp sinh vật quay lại và trao đổi gen, nhưng cũng có thể giúp loài xâm lấn và bệnh lan đi.

Thuật ngữ trong bài

Tên tiếng Việt, tên tiếng Anh và nghĩa dùng trong bài. Di chuột, chạm hoặc dùng phím Tab tới từ có gạch chân chấm để xem giải thích ngay khi đọc.

kết nối sinh cảnhhabitat connectivity
Mức độ các sinh cảnh được nối với nhau để động vật di chuyển giữa chúng mà không bị cản.
hành lang động vật hoang dãwildlife corridor
Dải đất hay đường nước nối các sinh cảnh, cho động vật đi qua an toàn.
phân mảnh sinh cảnhhabitat fragmentation
Việc sinh cảnh bị chia thành các mảnh nhỏ, làm hạn chế sự di chuyển của động vật.
dòng gengene flow
Sự trao đổi gen giữa các quần thể cùng loài khi cá thể di chuyển giữa chúng.
tuyệt chủng cục bộextirpation
Việc một loài biến mất khỏi một nơi nhưng vẫn còn ở nơi khác.

Bài này chưa được đánh dấu là đã xem

Thấy nội dung sai hoặc chưa an toàn?

Báo cho quản trị viên qua email. Thư có sẵn tên bài và đường dẫn.

Báo lỗi bài này
  • Ao nước trong với cây ven bờ, thực vật thủy sinh, cá và đáy sỏi nhìn qua mặt nước.
    Khởi động

    Hệ sinh thái là gì?

    Nhìn hệ sinh thái qua sinh vật, nước, đất và không khí; theo dõi một thay đổi dinh dưỡng để hiểu quan hệ giữa các phần.

    5 phút đọc
  • Rừng tảo bẹ dưới nước sáng với rái cá gần mặt nước và nhím biển trên nền đá.
    Khởi động

    Đa dạng sinh học có vai trò gì?

    Hiểu vai trò của đa dạng sinh học với quan hệ thức ăn, khả năng phục hồi và đời sống; theo dõi ví dụ rái cá, nhím biển và rừng tảo bẹ.

    5 phút đọc
  • Bờ suối bị xói lở lộ đất và rễ cạnh dòng nước đục, phía xa còn cỏ phủ bờ.
    Khởi động

    Suy thoái hệ sinh thái được nhận diện theo chức năng nào?

    Nhận ra suy thoái hệ sinh thái qua chức năng bị mất, như giữ nước lũ, nơi sống cho loài và chất lượng nước, với đầm lầy làm ví dụ từ nguồn của EPA.

    6 phút đọc
  • Hai cảnh đặt cạnh nhau: suối có cây cỏ mọc không đều và khu vườn cắt tỉa với lối đi thẳng.
    Khởi động

    Phục hồi sinh thái khác cải tạo cảnh quan ra sao?

    So sánh phục hồi sinh thái, nhằm tái lập hệ sinh thái vận hành, với cải tạo cảnh quan bằng cây bản địa trong vườn, nhằm vẻ ngoài và lợi ích môi trường.

    6 phút đọc
Xem tất cả bài của chủ đề

Nguồn

Các nguồn này viết cho người đọc lớn hơn. Nếu thấy khó, hãy đọc cùng người lớn.