Khả năng chống chịu khác khả năng phục hồi ra sao?

• Cú đẩy
• Tảng đá giữ nguyên: chống chịu
• Thân cỏ nghiêng rồi đứng lại: phục hồi
• Mặt đất

Bạn sẽ học được gì

• Phân biệt chống chịu với phục hồi.
• Nhận ra mỗi khả năng thể hiện ra sao sau một nhiễu loạn.
• Hiểu vì sao hai khả năng này không nhất thiết đi cùng nhau.

Cần biết trước

Không cần kiến thức trước. Chỉ cần biết hệ sinh thái là một cộng đồng sinh vật cùng môi trường sống.

Khả năng chống chịu là gì?

Chống chịu là giữ nguyên trước nhiễu loạn. Theo Coastal Wiki, chống chịu là không ngã xuống, còn phục hồi là đứng dậy trở lại. Bài đó định nghĩa khả năng chống chịu là năng lực của một hệ (sinh thái) vượt qua nhiễu loạn mà không mất tính toàn vẹn và chức năng. Chống chịu cũng không có nghĩa là hệ bị khóa trong một trạng thái ổn định bất biến.

University of Illinois cũng mô tả chống chịu là khả năng hệ sinh thái tiếp tục hoạt động mà không thay đổi khi chịu nhiễu loạn.

• Trước khi bị đẩy
• Tác động
• Sau khi bị đẩy: không đổi

Khả năng phục hồi là gì?

Phục hồi là hồi lại sau khi đã đổi. Coastal Wiki nêu một cách định nghĩa khả năng phục hồi là năng lực của hệ sinh thái khôi phục cấu trúc, quá trình và vận hành cơ bản sau nhiễu loạn. University of Illinois diễn đạt ngắn gọn hơn: khả năng hệ sinh thái hồi phục sau nhiễu loạn. Bài này dùng phục hồi theo nghĩa hồi lại cấu trúc và chức năng; không đòi hỏi mọi thành phần phải giống hệt trước đó.

• Trước khi bị tác động
• Bị ép nghiêng
• Sau khi hồi lại

Hai khả năng khác nhau và liên hệ ra sao?

Chống chịu quan tâm điều xảy ra trong lúc bị tác động, phục hồi quan tâm điều xảy ra sau đó. Coastal Wiki viết rằng chống chịu và phục hồi nội tại do các quá trình khác nhau quyết định và không nhất thiết tương quan thuận với nhau. Vì vậy một hệ có thể mạnh ở khả năng này mà yếu ở khả năng kia.

• Ít thay đổi
• Thay đổi nhiều rồi hồi lại
• Trạng thái ban đầu
• Lúc có tác động

Ví dụ trong đời sống

Hãy hình dung một mô hình giả định. Một tảng đá lớn và một bụi lau sậy cùng chịu một cơn gió mạnh. Tảng đá không nhúc nhích: đó là hình ảnh của chống chịu. Bụi lau nghiêng rạp xuống rồi đứng dậy khi gió tắt: đó là hình ảnh của phục hồi. Đây chỉ là phép so sánh để hình dung, không mô tả một hệ sinh thái thật.

Hiểu lầm thường gặp

Chống chịu và phục hồi là một. Chống chịu là không đổi trong lúc chịu tác động; phục hồi là trở lại sau khi đã đổi.

Hệ nào chống chịu cao thì phục hồi tốt. Hai khả năng không nhất thiết tương quan thuận với nhau, nên mỗi khả năng cần đánh giá riêng.

Phục hồi nghĩa là hệ không bao giờ bị thay đổi. Ngược lại, phục hồi chỉ có nghĩa khi hệ đã bị thay đổi rồi mới hồi lại.

Câu hỏi thường gặp

Chống chịu là gì?

Là khả năng vượt qua nhiễu loạn mà không mất tính toàn vẹn và chức năng, hay hấp thụ tác động mà không đổi đáng kể.

Phục hồi là gì?

Là khả năng hồi phục sau khi bị nhiễu loạn làm xáo trộn, khôi phục cấu trúc và vận hành cơ bản.

Chống chịu cao thì phục hồi cũng cao phải không?

Không nhất thiết. Hai khả năng do các quá trình khác nhau quyết định và không nhất thiết tương quan thuận với nhau.

Tóm tắt

• Chống chịu là giữ nguyên khi bị tác động.
• Phục hồi là hồi lại trạng thái cũ sau khi đã thay đổi, nhanh hay chậm.
• Hai khả năng không nhất thiết đi cùng nhau, nên cần xét riêng.