Bỏ qua tới nội dung
LSLab

Loài chỉ thị khác loài mục tiêu trong dự án thế nào?

  • Khởi động
  • Bài viết
  • Từ 10 tuổi
  • 6 phút đọc
Chuồn chuồn xanh đậu trên sậy cạnh ao; một người cầm bảng ghi chép đứng giữa khu đất ngập nước.

Loài mục tiêu là loài mà dự án phục hồi muốn giúp. Loài chỉ thị là loài người ta theo dõi để biết nơi phục hồi đang khá lên hay xấu đi. Hai vai trò trả lời hai câu hỏi khác nhau: dự án muốn giúp ai, và đo tiến độ bằng gì.

Mục lục
Một nơi đang phục hồi có hai vai trò: loài mục tiêu là đích cần giúp, loài chỉ thị cho kim đồng hồ nhúc nhích.
  • Loài mục tiêu: chấm vàng trong vòng nét đứt
  • Loài chỉ thị: hình thoi nối với đồng hồ đo
  • Nơi đang được phục hồi

Bạn sẽ học được gì

Cần biết trước

Chỉ cần biết dự án phục hồi là việc giúp một nơi bị tổn hại hồi lại. Không cần kiến thức nào khác.

Loài mục tiêu là loài nào?

Loài mục tiêu là loài được quan tâm bảo tồn mà dự án nhắm tới. Đó thường là loài ít được biết rõ.

Vì ít biết nên khó theo dõi loài này trực tiếp. Với đa số loài, dữ liệu về loài mà người ta quan tâm còn rời rạc, thiếu hoặc không có.

Đích của dự án là đưa loài mục tiêu trở lại một nơi đã trống.
  • Nơi bị tổn hại, chưa có loài mục tiêu
  • Công việc phục hồi
  • Loài mục tiêu đã trở lại

Ví dụ giả định: một dự án khôi phục đầm lầy muốn một loài ếch hiếm quay lại. Ếch hiếm là loài mục tiêu. Dự án thành công khi loài ấy sống được ở đầm lầy, chứ đầm lầy trông xanh hơn thì chưa đủ.

Loài chỉ thị là loài nào, và dùng ra sao?

Loài chỉ thị là loài được dùng để biết về điều kiện sống, thay cho việc đo từng loài một. Loài thay thế là loài được nghiên cứu kỹ hoặc loài đại diện mà thông tin về nó được đem áp dụng cho loài mục tiêu. Trong cách dùng loài thay thế, loài chỉ thị có thể có nhu cầu sống hoặc vùng phân bố chồng lên loài mục tiêu. Tuy nhiên, chỉ thị phục hồi còn có thể theo dõi sự thay đổi của cả quần xã so với sinh cảnh tham chiếu, như ví dụ kiến dưới đây; không nhất thiết đại diện cho một loài mục tiêu riêng.

Lợi ích từ việc bảo vệ hoặc quản lý loài thay thế được suy ra là lan sang loài mục tiêu. Nhờ vậy người ta theo dõi được tình trạng hệ sinh thái mà không cần hiểu hết từng loài.

Người ta đọc kim đồng hồ của loài chỉ thị để đoán điều kiện chung của nơi sống.
  • Nơi đang phục hồi
  • Loài chỉ thị nối với đồng hồ
  • Đồng hồ đo điều kiện
  • Chỗ loài mục tiêu chưa thấy

Dự án dùng loài chỉ thị như thế nào?

Dự án dùng loài chỉ thị để trả lời câu hỏi "chỗ này đang hồi lại chưa". Bảng dưới đặt hai vai trò cạnh nhau.

Tiêu chíLoài mục tiêuLoài chỉ thị
Câu hỏi nó trả lờiDự án muốn giúp ai?Điều kiện ở đây đang ra sao?
Vì sao được chọnPhù hợp mục tiêu bảo tồn của dự ánPhản ứng với điều kiện cần theo dõi; cần kiểm tra quan hệ đó trong bối cảnh dự án

Hai ví dụ thực tế cho thấy cách dùng. Ở rừng mưa phía bắc nước Úc, cần có chỉ thị về động vật để đo thành công của phục hồi, và kiến, nhóm động vật chiếm ưu thế về sinh thái, được nhiều người đề xuất làm chỉ thị sinh thái. Nhóm tác giả khảo sát kiến ở 48 địa điểm, từ đồng cỏ, qua các khu trồng lại rừng ở nhiều độ tuổi (1–24 năm), đến rừng trưởng thành. Họ lập một chỉ số dựa trên mười loài kiến chỉ thị, gắn với đồng cỏ hoặc rừng trưởng thành. Ở khu trồng lại rừng trên 5–10 năm tuổi, tán đã tương đối kín, quần xã kiến trở nên giống quần xã của rừng mưa trưởng thành.

Ví dụ thứ hai là bướm, được coi là loài chỉ thị, ở các đồng cỏ cao đang được phục hồi. Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ công bố dữ liệu nền về quần thể bướm ở hai điểm phục hồi đồng cỏ ven biển tại Louisiana. Dữ liệu sẽ dùng để đánh giá đa dạng sinh học và sức khỏe của đồng cỏ bản địa, và làm cơ sở cho quản lý thích nghi.

Loài chỉ thị có luôn nói đúng về loài mục tiêu không?

Chưa chắc. Cách dùng loài thay thế giả định những loài có chung đặc điểm sinh học hoặc mối quan hệ cũng giống nhau về phân bố, số lượng hoặc phản ứng với quản lý. Các nhà phê bình từ lâu cho rằng giả định ấy nhiều khả năng không được đáp ứng trong phần lớn trường hợp áp dụng.

Cột chỉ thị cao lên theo năm, nhưng vòng của loài mục tiêu vẫn còn trống.
  • Cùng một nơi qua ba thời điểm
  • Chỉ thị tăng dần
  • Loài mục tiêu vẫn chưa thấy

Với dự án, một chỉ số khá lên là dấu hiệu tốt, chưa phải bằng chứng. Nếu bướm hoặc kiến đã trở lại mà loài mục tiêu vẫn chưa thấy, dự án cần kiểm tra riêng loài mục tiêu.

Ví dụ trong đời sống

Ví dụ giả định. Một nhóm phục hồi bờ ao muốn chuồn chuồn kim hiếm quay lại, nên chuồn chuồn kim là loài mục tiêu. Họ thử đếm thêm một loài ốc nước dễ thấy làm ứng viên chỉ thị. Sống cùng kiểu mép nước mới là lý do để thử, chưa xác nhận được ốc phản ánh điều kiện mà chuồn chuồn kim cần. Sau một mùa, số ốc tăng. Nhóm ghi nhận số ốc và vẫn kiểm tra điều kiện mép nước cùng sự hiện diện của chuồn chuồn kim. Nếu chưa thấy, tín hiệu từ ốc chưa đủ để kết luận.

Hiểu lầm thường gặp

Loài chỉ thị và loài mục tiêu luôn là hai loài khác nhau. Một loài có thể giữ cả hai vai trò. Điều khác nhau là câu hỏi mà mỗi vai trò trả lời.

Loài chỉ thị khá lên thì loài mục tiêu chắc chắn đã ổn. Đó chỉ là suy đoán dựa trên giả định về sự giống nhau, và giả định ấy có thể sai.

Chọn loài nào làm chỉ thị cũng được. Sống cùng nơi chưa đủ chứng minh một loài chỉ thị đáng tin. Cần kiểm tra xem tín hiệu của nó có phản ánh điều kiện cần theo dõi hay phản ứng của loài mục tiêu không.

Câu hỏi thường gặp

Loài chỉ thị là gì?

Là loài được theo dõi để suy ra điều kiện ở một nơi. Nó có thể chỉ thị trạng thái sinh cảnh hoặc được dùng làm đại diện cho loài mục tiêu, nếu quan hệ đó có chứng cứ.

Loài mục tiêu là gì?

Là loài được quan tâm bảo tồn mà dự án nhắm tới, thường là loài ít được biết rõ.

Vì sao không đếm thẳng loài mục tiêu?

Dữ liệu về loài ấy thường rời rạc hoặc thiếu. Loài chỉ thị giúp theo dõi tình trạng nơi sống mà không cần hiểu hết từng loài.

Kiến và bướm có phải loài chỉ thị cho mọi dự án không?

Không. Trong hai ví dụ trên, chúng được dùng làm chỉ thị cho phục hồi rừng mưa và đồng cỏ.

Tóm tắt

Thuật ngữ trong bài

Tên tiếng Việt, tên tiếng Anh và nghĩa dùng trong bài. Di chuột, chạm hoặc dùng phím Tab tới từ có gạch chân chấm để xem giải thích ngay khi đọc.

loài mục tiêutarget species
Loài được quan tâm bảo tồn mà dự án nhắm tới, thường là loài ít được biết rõ.
loài chỉ thịindicator species
Loài được theo dõi để suy ra điều kiện sinh cảnh hoặc phản ứng của loài khác; mối liên hệ chỉ thị phải phù hợp bối cảnh.
loài thay thếsurrogate species
Loài được nghiên cứu kỹ hoặc đại diện, mà thông tin về nó được áp dụng cho loài mục tiêu ít được biết rõ.

Bài này chưa được đánh dấu là đã xem

Thấy nội dung sai hoặc chưa an toàn?

Báo cho quản trị viên qua email. Thư có sẵn tên bài và đường dẫn.

Báo lỗi bài này
  • Ao nước trong với cây ven bờ, thực vật thủy sinh, cá và đáy sỏi nhìn qua mặt nước.
    Khởi động

    Hệ sinh thái là gì?

    Nhìn hệ sinh thái qua sinh vật, nước, đất và không khí; theo dõi một thay đổi dinh dưỡng để hiểu quan hệ giữa các phần.

    5 phút đọc
  • Rừng tảo bẹ dưới nước sáng với rái cá gần mặt nước và nhím biển trên nền đá.
    Khởi động

    Đa dạng sinh học có vai trò gì?

    Hiểu vai trò của đa dạng sinh học với quan hệ thức ăn, khả năng phục hồi và đời sống; theo dõi ví dụ rái cá, nhím biển và rừng tảo bẹ.

    5 phút đọc
  • Bờ suối bị xói lở lộ đất và rễ cạnh dòng nước đục, phía xa còn cỏ phủ bờ.
    Khởi động

    Suy thoái hệ sinh thái được nhận diện theo chức năng nào?

    Nhận ra suy thoái hệ sinh thái qua chức năng bị mất, như giữ nước lũ, nơi sống cho loài và chất lượng nước, với đầm lầy làm ví dụ từ nguồn của EPA.

    6 phút đọc
  • Hai cảnh đặt cạnh nhau: suối có cây cỏ mọc không đều và khu vườn cắt tỉa với lối đi thẳng.
    Khởi động

    Phục hồi sinh thái khác cải tạo cảnh quan ra sao?

    So sánh phục hồi sinh thái, nhằm tái lập hệ sinh thái vận hành, với cải tạo cảnh quan bằng cây bản địa trong vườn, nhằm vẻ ngoài và lợi ích môi trường.

    6 phút đọc
Xem tất cả bài của chủ đề

Nguồn

Các nguồn này viết cho người đọc lớn hơn. Nếu thấy khó, hãy đọc cùng người lớn.