Bỏ qua tới nội dung
LSLab

Mạch giải mã biến mã chọn thành đường hoạt động thế nào?

  • Khởi động
  • Bài viết
  • Từ 10 tuổi
  • 5 phút đọc
Một vi mạch đen trên bo mạch xanh, cạnh một đầu đo; thiết bị trong phòng thí nghiệm mờ ở phía sau.

Mạch giải mã (decoder) đọc một mã nhị phân ở đầu vào và bật đúng một đường ra tương ứng với mã đó. Các đường ra còn lại tắt. Vì mỗi mã chỉ ứng với một đường, mạch cho phép chọn một thứ trong nhiều thứ, chẳng hạn một ô nhớ, bằng một mã ngắn.

Mục lục
Hai đường vào đi vào hộp; bốn đường ra nối với bốn bóng, bóng thứ ba tô vàng.
  • Mã nhị phân vào (hai đường vào)
  • Mạch giải mã (hộp chữ nhật)
  • Bốn đường ra (đường xanh dày là đường được chọn)
  • Bốn bóng đèn (bóng vàng là đường đang hoạt động)

Bạn sẽ học được gì

Cần biết trước

Chỉ cần biết mã nhị phân là dãy các bit, mỗi bit là không hoặc một. Mọi thuật ngữ khác được giải thích trong bài.

Mạch giải mã nhận gì và bật gì?

Nó nhận mã nhị phân và bật một đường ra. Chữ "giải mã" chỉ có nghĩa là dịch thông tin từ một dạng sang dạng khác. Ở mạch này, mạch giải mã nhị phân nhận n đầu vào và chỉ bật một trong 2^n đầu ra theo đầu vào đó, các đầu ra còn lại bị tắt.

Ví dụ nhỏ nhất: mạch giải mã 2-bit có 2 đầu vào và 4 đầu ra. Hai đầu vào có bốn tổ hợp khác nhau, và mỗi tổ hợp được gán cho một trong bốn đầu ra. Đến cả cổng đảo cũng có thể coi là một mạch giải mã nhị phân 1-to-2.

Mỗi mã chọn đường ra thế nào?

Mạch bật đường ra ứng với mã đang có ở đầu vào. Mạch giải mã xem mã nhị phân đang có ở đầu vào rồi chọn đường ra tương ứng với giá trị đó.

Giả sử hai đầu vào mang mã một-không. Mạch coi mã đó là giá trị thứ ba trong bốn giá trị có thể có (không-không, không-một, một-không, một-một) và bật đường ra thứ ba. Mã khác thì bật đường khác. Hai mã khác nhau không bao giờ cùng bật một đường, và một mã không bao giờ bật hai đường.

Hàng trên tô vàng bóng thứ ba; hàng dưới tô vàng bóng thứ tư.
  • Mã 1-0: chấm vàng rồi chấm đen; bóng thứ ba tô vàng
  • Mã 1-1: hai chấm vàng; bóng thứ tư tô vàng

Chân Enable và việc dùng trong bộ nhớ

Chân Enable cho phép tắt cả mạch. Một số mạch giải mã có thêm chân đầu vào gọi là Enable để điều khiển các đầu ra. Nó cũng cho thấy mối quan hệ với bộ ghép kênh: mạch giải mã nhị phân là một bộ phân kênh có thêm một đường dữ liệu dùng để cho phép mạch hoạt động.

Dùng điển hình là chọn ô nhớ. Có thể xem các đầu vào là tín hiệu địa chỉ, và mỗi tổ hợp đầu vào xác định một địa chỉ bộ nhớ riêng. Vì vậy loại mạch này thường được dùng làm bộ giải mã địa chỉ bộ nhớ trong các ứng dụng bộ nhớ của vi xử lý.

Bốn đường nối với bốn ô xếp dọc; ô thứ hai tô vàng và có mũi tên hướng sang phải.
  • Hai đường vào và hộp bên trái
  • Bốn đường ra, đường thứ hai màu xanh dày
  • Bốn ô xếp dọc, ô thứ hai tô vàng
  • Mũi tên đi ra từ ô thứ hai

Ví dụ trong đời sống

Hãy nghĩ tới thang máy có bảng nút: bạn bấm số tầng, chỉ đúng một đèn tầng sáng. Mã bạn nhập quyết định đèn nào bật, và đèn nào sáng cũng không làm sáng đèn khác. Đây chỉ là hình dung, thang máy thật không nhất thiết dùng mạch giải mã.

Hiểu lầm thường gặp

Mạch giải mã có thể bật nhiều đường ra cùng lúc. Mạch chỉ bật đúng một đường cho mỗi mã.

Số đường ra bằng số đầu vào. Với n đầu vào, mạch có tới 2^n đường ra.

Mạch giải mã giống bộ ghép kênh. Bộ ghép kênh gom nhiều tín hiệu thành một, còn mạch giải mã bật một đường trong nhiều đường theo một mã.

Câu hỏi thường gặp

Mạch giải mã 2-bit có mấy đường ra?

Bốn đường ra, ứng với bốn tổ hợp của hai đầu vào.

Chân Enable để làm gì?

Để cho phép hoặc tắt các đầu ra của mạch giải mã.

Mạch giải mã dùng để làm gì trong máy tính?

Một cách dùng là chọn ô nhớ từ địa chỉ.

Thuật ngữ trong bài

Tên tiếng Việt, tên tiếng Anh và nghĩa dùng trong bài. Di chuột, chạm hoặc dùng phím Tab tới từ có gạch chân chấm để xem giải thích ngay khi đọc.

mạch giải mãdecoder
Mạch đọc một mã nhị phân ở đầu vào và bật đúng một đường ra tương ứng.
đường raoutput line
Một trong các đầu ra của mạch giải mã; tại mỗi thời điểm chỉ một đường được bật.
mã nhị phânbinary code
Dãy các bit, mỗi bit là không hoặc một, dùng để biểu diễn một giá trị.
chân Enableenable input
Chân đầu vào phụ cho phép hoặc tắt các đầu ra của mạch giải mã.

Bài này chưa được đánh dấu là đã xem

Thấy nội dung sai hoặc chưa an toàn?

Báo cho quản trị viên qua email. Thư có sẵn tên bài và đường dẫn.

Báo lỗi bài này
  • Cận cảnh chip có chân kim loại trên bo mạch xanh, với linh kiện nhỏ phía sau.
    Khởi động

    Vi mạch là gì?

    Hiểu vi mạch, transistor và vỏ chip qua ví dụ điện thoại; phân biệt vật liệu bán dẫn với mạch điện tử đã được chế tạo.

    5 phút đọc
  • Chip mở nắp để lộ phần die silicon và các dây nối vàng bên trong vỏ gốm.
    Khởi động

    Bên trong một vi mạch có những gì?

    Khám phá nền bán dẫn, transistor và vỏ chip; theo dõi cách các lớp này hợp thành linh kiện trong thiết bị điện tử.

    5 phút đọc
  • Máy hiện sóng hiển thị xung vuông mức cao và thấp bên cạnh một bo mạch số.
    Khởi động

    Tín hiệu số được biểu diễn bằng mức điện áp ra sao?

    Hiểu cách chip phân biệt mức HIGH và LOW qua điện áp, ngưỡng logic của từng họ logic và vai trò công tắc transistor.

    5 phút đọc
  • Chip nhớ mở nắp với các vùng mạch nhỏ và hàng tiếp điểm nối dây vàng trên bo mạch.
    Khởi động

    Bit, byte và từ máy khác nhau thế nào?

    Phân biệt bit, nibble, byte và từ máy theo độ dài; hiểu byte gồm các bit và vì sao độ dài từ máy phụ thuộc thiết kế bộ xử lý.

    5 phút đọc
Xem tất cả bài của chủ đề

Nguồn

Các nguồn này viết cho người đọc lớn hơn. Nếu thấy khó, hãy đọc cùng người lớn.