Bỏ qua tới nội dung
LSLab

Vi điều khiển khác bộ vi xử lý như thế nào?

  • Khởi động
  • Bài viết
  • Từ 10 tuổi
  • 6 phút đọc
Bo mạch dùng bộ vi xử lý với các chip nhớ rời cạnh một bo vi điều khiển nhỏ.

Bộ vi xử lý (microprocessor) thường cần bộ nhớ ngoài để tạo thành hệ thống hoàn chỉnh. Vi điều khiển (microcontroller) tích hợp lõi xử lý, bộ nhớ và ngoại vi trên một chip, thuận tiện cho điều khiển thiết bị. Đây là cách phân biệt điển hình, không phải ranh giới tuyệt đối cho mọi chip.

Mục lục
Máy tính dùng bộ vi xử lý, còn máy giặt dùng vi điều khiển.
  • Máy tính xách tay: bộ vi xử lý
  • Máy giặt: vi điều khiển

Bạn sẽ học được gì

Cần biết trước

Không cần kiến thức trước. Chỉ cần biết rằng máy giặt hay máy tính có một bộ phận xử lý bên trong.

Mỗi loại chip chứa những gì?

Trong mô hình đơn giản, bộ vi xử lý đặt trọng tâm vào xử lý, còn vi điều khiển tích hợp thêm bộ nhớ và ngoại vi. Bộ vi xử lý là một bộ xử lý trung tâm (CPU) trên một mạch tích hợp duy nhất. Trong cách so sánh điển hình này, bộ vi xử lý cần chip ngoài cho bộ nhớ và ngoại vi. Vì vậy không nên hiểu mô hình này thành quy tắc rằng mọi bộ vi xử lý đều chỉ có CPU.

Hãy hình dung một nhà bếp. Bộ vi xử lý giống người đầu bếp giỏi, nhưng cần tủ lạnh, kho và bếp đặt ở những chỗ khác. Vi điều khiển giống một xe bán đồ ăn nhỏ: người nấu, bếp và tủ lạnh nằm chung trong một xe.

Vi điều khiển có sẵn RAM, ROM (hoặc bộ nhớ flash) trên chip, cùng các cổng ngoại vi như bộ đếm thời gian, bộ chuyển đổi tương tự sang số (ADC) và giao diện truyền thông. Thiết kế gộp tất cả vào một chip làm giảm độ phức tạp, giá và mức tiêu thụ điện.

Mô hình điển hình: bộ vi xử lý cần bộ nhớ ngoài; vi điều khiển tích hợp bộ nhớ và ngoại vi.
  • Bộ vi xử lý: lõi CPU trong mô hình đơn giản
  • Bộ nhớ và cổng vào ra ở chip ngoài
  • Vi điều khiển: tích hợp CPU, bộ nhớ, ngoại vi
  • Khối bên trong: lõi, bộ nhớ, bộ đếm, ADC

Chúng khác nhau thế nào về sức mạnh, điện và giá?

Thông thường, hệ dùng bộ vi xử lý hướng tới phần mềm lớn, còn hệ dùng vi điều khiển ưu tiên điều khiển gọn và ít điện. Sức tính toán, điện năng và giá vẫn phải so theo từng linh kiện và chế độ hoạt động. Bộ vi xử lý đủ sức xử lý đa nhiệm và chạy các hệ điều hành phức tạp. Tốc độ xung nhịp của vi điều khiển thường từ vài kilohertz đến vài trăm megahertz, và nó thường thực hiện các tác vụ định sẵn, lặp đi lặp lại.

Về điện, bộ vi xử lý tiêu thụ nhiều hơn đáng kể và thường cần quạt hay tản nhiệt. Vi điều khiển thì được thiết kế để dùng ít điện, thường ở mức miliwatt hoặc microwatt. Về giá, vi điều khiển thường chỉ vài đô la hoặc ít hơn, còn bộ vi xử lý đắt hơn và một hệ chạy được quanh nó cần đầu tư thêm cho bộ nhớ, lưu trữ và ngoại vi.

Tiêu chíBộ vi xử lýVi điều khiển
Trên chip cóCPU là trung tâm, thường cần bộ nhớ ngoàiCPU, bộ nhớ, cổng vào ra
Việc điển hìnhPhần mềm lớn, nhiều việc cùng lúcTác vụ định sẵn, lặp lại
Mức điệnNhiều, thường cần làm mátÍt, thường miliwatt hoặc microwatt
GiáĐắt hơn, cần thêm linh kiệnRẻ, thường vài đô la hoặc ít hơn

Hai loại bổ sung cho nhau, mỗi loại hợp một nhu cầu riêng.

So sánh xu hướng điển hình, không phải số đo hay quy tắc cho mọi chip.
  • Bộ vi xử lý (thanh xanh đặc)
  • Vi điều khiển (thanh vàng viền rỗng)
  • Sức mạnh, điện, giá (từ trên xuống)

Vi điều khiển làm việc gì trong một thiết bị?

Nó đọc dữ liệu từ cảm biến, xử lý rồi điều khiển một bộ phận đầu ra, tất cả trong cùng một chip. Lấy ví dụ bộ điều nhiệt: vi điều khiển có thể đọc nhiệt độ từ cảm biến qua ADC, xử lý rồi chỉnh bộ sưởi bằng PWM (điều chế độ rộng xung).

Ba bước ấy diễn ra nối tiếp và lặp lại liên tục:

  1. ADC đọc nhiệt độ mà cảm biến đưa tới.
  2. Lõi xử lý so nhiệt độ đó với mức người dùng đặt.
  3. Khối PWM chỉnh bộ sưởi mạnh lên hoặc yếu đi.

Các khối xử lý của vòng lặp có thể nằm trên vi điều khiển; cảm biến và mạch công suất để cấp điện cho bộ sưởi vẫn ở bên ngoài. PWM là tín hiệu điều khiển, không trực tiếp cấp công suất cho bộ sưởi. Vi điều khiển chiếm ưu thế trong các hệ thống nhúng, nơi giá, kích thước và hiệu quả điện quan trọng hơn sức tính toán.

Sơ đồ tín hiệu của bộ điều nhiệt; mạch công suất ngoài chip cấp điện cho bộ sưởi không được vẽ.
  • Cảm biến nhiệt
  • ADC: đọc cảm biến
  • Lõi xử lý
  • PWM: chỉnh bộ sưởi
  • Bộ sưởi

Ví dụ trong đời sống

Hãy so một chiếc máy tính xách tay với một chiếc máy giặt giả định. Máy tính chạy nhiều chương trình cùng lúc và cần nhiều bộ nhớ, nên dùng bộ vi xử lý cùng các chip bộ nhớ riêng. Máy giặt chỉ cần đọc nút bấm, đếm giờ và bật tắt động cơ theo chương trình giặt, nên một vi điều khiển rẻ là đủ. Lò vi sóng và máy giặt nằm trong số đồ gia dụng dùng vi điều khiển, còn điện thoại thông minh và máy tính bảng nằm trong số thiết bị dùng bộ vi xử lý. Đây là mô hình minh họa, không mô tả một mẫu máy cụ thể.

Hiểu lầm thường gặp

Vi điều khiển chỉ là bộ vi xử lý thu nhỏ. Vi điều khiển có thêm bộ nhớ và cổng vào ra trên cùng chip, còn hệ dùng bộ vi xử lý thường cần bộ nhớ ngoài.

Chip mạnh hơn luôn là lựa chọn tốt hơn. Với một việc định sẵn như điều khiển máy giặt, chip mạnh chỉ làm thiết bị đắt và tốn điện hơn. Mỗi loại hợp một nhu cầu riêng.

Câu hỏi thường gặp

Vi điều khiển có chứa bộ vi xử lý không?

Có một lõi xử lý bên trong. Vi điều khiển gộp lõi đó với bộ nhớ và cổng vào ra, nên nó làm được một việc trọn vẹn mà không cần nhiều chip đi kèm.

Điện thoại thông minh dùng bộ vi xử lý hay vi điều khiển?

Điện thoại thông minh và máy tính bảng nằm trong số các thiết bị dùng bộ vi xử lý.

Vi điều khiển chạy được hệ điều hành lớn như máy tính không?

Thường là không, vì vi điều khiển thường làm các tác vụ định sẵn, lặp đi lặp lại. Hệ điều hành phức tạp là việc của bộ vi xử lý.

Tóm tắt

Thuật ngữ trong bài

Tên tiếng Việt, tên tiếng Anh và nghĩa dùng trong bài. Di chuột, chạm hoặc dùng phím Tab tới từ có gạch chân chấm để xem giải thích ngay khi đọc.

vi điều khiểnmicrocontroller
Một chip gói lõi xử lý, bộ nhớ và cổng vào ra, dùng để điều khiển một thiết bị.
bộ vi xử lýmicroprocessor
Một chip xử lý thường cần bộ nhớ ngoài để tạo thành hệ thống hoàn chỉnh.
CPUcentral processing unit
Bộ xử lý trung tâm, phần chạy các lệnh của chương trình.
bộ chuyển đổi tương tự sang sốanalog-to-digital converter
Khối trên vi điều khiển giúp đọc dữ liệu từ một cảm biến.
điều chế độ rộng xungpulse-width modulation
Cách mà vi điều khiển dùng để điều chỉnh một thiết bị đầu ra, như bộ sưởi.

Bài này chưa được đánh dấu là đã xem

Thấy nội dung sai hoặc chưa an toàn?

Báo cho quản trị viên qua email. Thư có sẵn tên bài và đường dẫn.

Báo lỗi bài này
  • Cận cảnh chip có chân kim loại trên bo mạch xanh, với linh kiện nhỏ phía sau.
    Khởi động

    Vi mạch là gì?

    Hiểu vi mạch, transistor và vỏ chip qua ví dụ điện thoại; phân biệt vật liệu bán dẫn với mạch điện tử đã được chế tạo.

    5 phút đọc
  • Chip mở nắp để lộ phần die silicon và các dây nối vàng bên trong vỏ gốm.
    Khởi động

    Bên trong một vi mạch có những gì?

    Khám phá nền bán dẫn, transistor và vỏ chip; theo dõi cách các lớp này hợp thành linh kiện trong thiết bị điện tử.

    5 phút đọc
  • Máy hiện sóng hiển thị xung vuông mức cao và thấp bên cạnh một bo mạch số.
    Khởi động

    Tín hiệu số được biểu diễn bằng mức điện áp ra sao?

    Hiểu cách chip phân biệt mức HIGH và LOW qua điện áp, ngưỡng logic của từng họ logic và vai trò công tắc transistor.

    5 phút đọc
  • Chip nhớ mở nắp với các vùng mạch nhỏ và hàng tiếp điểm nối dây vàng trên bo mạch.
    Khởi động

    Bit, byte và từ máy khác nhau thế nào?

    Phân biệt bit, nibble, byte và từ máy theo độ dài; hiểu byte gồm các bit và vì sao độ dài từ máy phụ thuộc thiết kế bộ xử lý.

    5 phút đọc
Xem tất cả bài của chủ đề

Nguồn

Các nguồn này viết cho người đọc lớn hơn. Nếu thấy khó, hãy đọc cùng người lớn.