Diễn thế sinh thái thay đổi quần xã theo thời gian thế nào?

• Đá trơ, chưa có thực vật
• Rêu bám trên đá
• Cây bụi thấp
• Cây cao

Bạn sẽ học được gì

• Giải thích diễn thế sinh thái là gì và thay đổi điều gì.
• Phân biệt hai điểm khởi đầu của diễn thế.
• Mô tả cách các giai đoạn nối tiếp nhau và vì sao quá trình không dừng hẳn.

Cần biết trước

Không cần kiến thức trước. Chỉ cần biết cây cối và các loài sinh vật khác nhau sống cạnh nhau tạo thành một quần xã.

Diễn thế sinh thái là gì?

Diễn thế là sự thay đổi tự nhiên, có thể dự đoán, theo thời gian của các loài sống trong một hệ sinh thái. Trang về diễn thế thực vật của Vườn quốc gia Kenai Fjords viết rằng một số loài trở nên ít đi hoặc biến mất hẳn, còn các loài khác phát triển mạnh.

Điểm cần nhớ là quần xã ở một nơi không đứng yên. Thành phần loài đổi theo một trình tự có thể nhận ra, nên người quan sát đoán được loài nào thường đến trước, loài nào đến sau.

Diễn thế bắt đầu từ đâu?

Diễn thế có thể bắt đầu từ đất trống hoặc từ nơi đất còn nguyên. Theo trang của Kenai Fjords, diễn thế nguyên sinh diễn ra sau khi một sinh cảnh hoàn toàn mới hình thành. Đó là vùng đất không có đất và thực vật do dòng dung nham hoặc sông băng đang rút tạo ra hay làm lộ ra.

Diễn thế thứ sinh thì khác. Cũng theo trang này, nó do một nhiễu loạn kích hoạt, làm quần xã thực vật "bắt đầu lại" nhưng để lại đất tương đối nguyên vẹn. Cháy rừng, bão hay khai thác gỗ là những ví dụ được nêu.

• Nơi mới hoàn toàn, chưa có đất: diễn thế nguyên sinh
• Đất còn lại sau nhiễu loạn, mầm mới nhú
• Gốc cây bị cháy
• Nhiễu loạn

Các giai đoạn nối nhau thế nào?

Mỗi nhóm loài đến sau khi nhóm trước đã đổi nơi sống. Trong một chương của Bách khoa toàn thư Sinh thái học, bản tóm tắt trên cổng của Đại học Illinois, loài tiên phong là những loài đầu tiên đến sống ở sinh cảnh mới do nhiễu loạn tạo ra.

Với diễn thế nguyên sinh, trang của Kenai Fjords kể rằng sinh vật từ nơi lân cận bắt đầu tạo đất bằng cách phá vỡ đá nền lộ ra. Khi đã có đủ lớp nền, thực vật mới có thể bén rễ.

• Rêu trên đá
• Lớp đất mỏng và bụi nhỏ
• Lớp đất dày và cây lớn

Về sau, cây nhỏ và cây bụi mọc lên. Trang này nhận xét rằng các loài hợp với một bộ điều kiện dần thay đổi môi trường của chính chúng, cho tới khi bị loài khác ưa điều kiện mới vượt qua. Nhờ vậy, mỗi giai đoạn tự chuẩn bị chỗ cho giai đoạn sau.

Vì sao diễn thế không dừng hẳn?

Vì luôn có nhiễu loạn và biến đổi mới. Kenai Fjords viết rằng diễn thế không bao giờ thực sự dừng lại. Nhiễu loạn cục bộ, như một cây đổ trong bão, có thể đưa những khu nhỏ trở về giai đoạn sớm hơn. Quá trình địa chất và biến đổi khí hậu cũng khiến không hệ sinh thái nào giữ nguyên mãi mãi.

• Giai đoạn muộn: cây cao
• Nhiễu loạn cục bộ
• Trở về giai đoạn sớm hơn
• Giai đoạn sớm: bụi thấp

Ví dụ trong đời sống

Ở Vườn quốc gia Kenai Fjords, sông băng đang rút để lại đá trơ trụi. Trang của vườn mô tả rằng rêu và địa y bắt đầu bám vào và làm vỡ dần lớp đá. Sau đó cây nhỏ và cây bụi như liễu và alder bắt đầu mọc. Đi dọc con đường từ cuối sông băng ra xa, người đi có thể thấy các giai đoạn này nối nhau, từ đất trống đến cây cao.

Hiểu lầm thường gặp

Diễn thế dừng lại khi rừng đã lớn. Quá trình không bao giờ thực sự dừng. Nhiễu loạn nhỏ vẫn đưa từng khu về giai đoạn sớm hơn.

Diễn thế nào cũng bắt đầu từ đá trơ trụi. Chỉ diễn thế nguyên sinh mới bắt đầu ở nơi chưa có đất. Diễn thế thứ sinh bắt đầu khi đất vẫn còn.

Loài đến sau thay loài đến trước vì chúng mạnh hơn. Theo trang của Kenai Fjords, loài đến trước dần đổi môi trường của chính mình cho tới khi bị loài hợp điều kiện mới vượt qua.

Câu hỏi thường gặp

Diễn thế sinh thái là gì?

Là sự thay đổi tự nhiên, có thể dự đoán, theo thời gian của các loài sống ở một nơi.

Diễn thế nguyên sinh khác diễn thế thứ sinh ở đâu?

Nguyên sinh bắt đầu ở nơi mới hoàn toàn, chưa có đất và thực vật. Thứ sinh bắt đầu sau một nhiễu loạn mà đất vẫn còn tương đối nguyên vẹn.

Loài tiên phong là loài nào?

Là những loài đầu tiên đến sống ở sinh cảnh mới do nhiễu loạn tạo ra.

Diễn thế có kết thúc không?

Không thực sự. Nhiễu loạn cục bộ, quá trình địa chất và biến đổi khí hậu giữ cho quá trình tiếp diễn.

Tóm tắt

• Diễn thế là sự đổi thành phần loài theo một trình tự có thể dự đoán.
• Nó bắt đầu từ nơi chưa có đất hoặc từ nơi đất còn sau một nhiễu loạn.
• Các giai đoạn nối nhau vì mỗi nhóm loài đổi môi trường, và quá trình không dừng hẳn.